Z prac Rady Nadzorczej PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
Opublikowane według Henryk Sikora · 28 Styczeń 2025
Rada Nadzorcza PLK obradowała na comiesięcznym posiedzeniu w siedzibie Spółki. Obrady rozpoczęły sprawy proceduralne, przyjęcie porządku obrad oraz protokołu z poprzedniego posiedzenia Rady (19 grudnia 2024 r.).
Rada Nadzorcza PLK ma przypisane kompetencje w zakresie sprawowania stałego nadzoru nad działalnością Spółki we wszystkich obszarach jej działalności. Poniżej przekazuję informacje o najważniejszych sprawach, którymi Rada się zajmowała.
Rewizja programów rządowych
Po zmianie władzy na poziomie Ministerstwa Infrastruktury i Zarządu PLK trwa rewizja programów rządowych dedykowanych kolei: Krajowego Programu Kolejowego, Krajowego Planu Odbudowy do 2026 r., Kolej+ do 2029 r. i programu przystankowego.
Zgodnie ze wskazaniem Ministerstwa Infrastruktury, Rada Nadzorcza na podstawie obowiązujących w PLK przepisów wyłoniła wykonawcę ekspertyzy sprawdzającej przygotowanie PLK do realizacji rządowego programu budowy lub modernizacji przystanków kolejowych na lata 2021-2025.
Dotyczy ona sprawdzenia zasadności wydatkowania środków publicznych, właściwej lokalizacji przystanków i ich parametrów, dostosowania do potrzeb przewoźników oraz rzetelność analizy rynku (np. efektywne wykorzystanie przystanków pod kontem ilości pasażerów).
Autorzy ekspertyzy wskazują, że program był potrzebny, identyfikując jego pozytywne aspekty, a także jego słabe strony, m.in. brak jasnych kryteriów na podstawie, których powstawały nowe przystanki. W dyskusji podkreślono, że PLK jako wykonawca programu realizuje go bez zastrzeżeń.
Lista podstawowa Programu przystankowego zawiera ok. 214 zadań z czego ponad 120 przystanków już zostało oddanych do użytku (ok. 56%). W trakcie realizacji jest ok. 40 przystanków (20%). Oprócz zadań peronowych częścią programu są zadania parkingowe. Dotychczas ukończono budowę parkingów w 17 lokalizacjach. W trakcie budowy jest 77 parkingów. Łącznie stanowi to ok. 50% przyjętych do realizacji parkingów.
Trudne inwestycje
Rada wysłuchała informację w sprawie bieżącej sytuacji zaistniałej przy realizacji jednej z najtrudniejszych inwestycji (obok ERTMS/GSM-R) prowadzonych obecnie przez PLK, budowy tunelu w Łodzi. Trwa tam drążenie tunelu (średnica 13 m.), który połączy stacje Fabryczna, Kaliska i Żabieniec.
Główną nitkę - dwutorową - drąży TBM (tunnel boring machine) „Katarzyna”. Maszyna przechodzi obecnie pod centrum miasta gdzie jest kilkadziesiąt kamienic, w tym kilkanaście nadających się do rozbiórki (grożą zawaleniem, a na wyburzenia nie zgadza się konserwator zabytków).
We wrześniu 2024 r. w trakcie drążenia zawaliła się jedna z kamienic (przy ul. 1 Maja), co czasowo wstrzymało prace. Przyjęta technologia zakłada w trakcie drążenia równoczesne zagęszczanie gruntu betonem. Ma to zabezpieczać grunt czyniąc go stabilnym i bezpiecznym dla znajdujących się nad tunelem budynków.
Zawalenie – katastrofa budowlana spowodowała, że ok. 20 rodzin pozostało bez mieszkań (ok. 200 osób na czas drążenia przebywa w hotelach). Trwają działania wykonawcy nad znalezieniem dla poszkodowanych osób docelowych lokali. Zobowiązania wynikające z zaistniałych zdarzeń spoczywają na wykonawcy. PLK jako inwestor ponosi obecnie skutki bardziej wizerunkowe i ryzyko poniesienia nieplanowanych kosztów.
W wyniku katastrofy wstrzymano drążenie, przeprowadzono analizę jej przyczyn, a także podejmowane są próby naprawy maszyny.
Następną inwestycją, która została niedawno rozpoczęta, a jest w kategorii trudnych, to modernizacja „Katowickiego węzła kolejowego”. Do robót jej „towarzyszących” należy wskazać modernizację odcinka linii kolejowej pomiędzy Będzinem a Dąbrową Górniczą tak aby jako zmodernizowany ciąg eksploatacyjny w całości był oddany w tym samym czasie.
W innym przypadku odcinek ten będzie „wąskim gardłem”, co nie spowoduje zakładanych efektów projektowanej obecnie modernizacji na tym odcinku.
W trakcie omawiania bieżącego stanu prowadzonych inwestycji, Rada m.in. zaakceptowała wniosek Zarządu PLK w sprawie wydatkowania 71 mln zł (netto) na remont toru na odcinku Stary Sącz-Granica Państwa (lk nr 96 Tarnów-Leluchów).
Jakie decyzje w sprawie ERTMS/GSM-R?
Globalny System Kolejowej Radiokomunikacji Ruchomej GSM-R to kolejowa odmiana cyfrowej łączności komórkowej GSM przeznaczona do transmisji danych wykorzystywanych jako nośnik danych dla systemu ETCS i systemów dyspozytorskich oraz do zapewnienia komunikacji głosowej z maszynistą. Częścią projektu realizowanego na terenie całego kraju było wykonanie obiektów radiokomunikacyjnych (wieże) i zabudowa rurociągów kablowych dla linii światłowodowych.
W czerwcu 2024 r. Minister Infrastruktury przyjął „Krajowy plan wdrażania technicznej specyfikacji interoperacyjności „Sterowanie”. Dokument zawiera harmonogram przejścia z analogowego systemu VHF 150 MHz do cyfrowego GSM-R. Jest to jeden z elementów wdrażania Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym (ERTMS). Na system ten składają się łączność GSM-R oraz sygnalizacja kabinowa ETCS. Wdrożenie systemu GSM-R na liniach kolejowych zarządzanych przez PLK powinno nastąpić do 2030 r. Rozwiązaniem docelowym w zakresie łączności pociągowej jest eksploatacja systemu GSM-R co ma poprawić system bezpieczeństwa ruchu kolejowego i przenieś go na zdecydowanie wyższy, cyfrowy poziom.
Budowa prowadzona jest od 2018 r. i od samego początku (postępowanie przetargowe) generowała liczne problemy i kontrowersje. Spowodowane to było złożonymi czynnikami zewnętrznymi i otoczeniem, co doprowadziło do drastycznego opóźnienia robót, a także wyliczenia przez strony wzajemnych roszczeń finansowych. W połowie 2023 r. ukazała się publiczna informacja o wynikach kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli na realizację cyfrowego systemu, która negatywnie oceniła przygotowanie i realizację tego „miliardowego” projektu.
Od kilku miesięcy trwają niekończące się mediacje przy udziale prokuratorii generalnej w sprawie wysuwanych roszczeń Noki (lider konsorcjum) i możliwości podpisania ugody co pozwoliłoby do realizacji uzgodnionego przez obie strony harmonogramu robót.
Konsekwencją braku postępów w dalszej realizacji projektu było odwołanie (po roku pobytu w PLK) w styczniu br. Piotra Kubickiego, członka Zarządu ds. transformacji cyfrowej, który był odpowiedzialny za ERTMS/GSM-R.
Strategia zrównoważonego rozwoju ESG
W przerwie obrad odbyło się dwugodzinne szkolenie dla członków Zarządu i Rady Nadzorczej w sprawie wdrażania od bieżącego roku strategii zrównoważonego rozwoju w krajach Unii Europejskiej (ESG).
Strategia ESG zdaniem jej twórców ma umożliwić rozwój i budowanie wartości w oparciu o długoterminowe cele, uwzględniające czynniki środowiskowe, społeczne (m.in. feminizacja organów spółek) i związane z ładem zarządczym (wymagania stawiane przedsiębiorcom, ale także dostawcom i kooperantom), takie jak ochrona zasobów naturalnych, adaptacja do zmian klimatu (w oparciu o „Europejski Zielony Ład”), dbałość o pracowników (mówiono o prawach człowieka np. w Azji, nie wspominając nic o związkach zawodowych działających w krajach UE) i transparentny ład korporacyjny. Wymusza ona także zmiany w prowadzeniu rachunkowości (m.in. nowelizacja ustawy).
W praktyce wdrożenie Strategii spowoduje dla Spółki i Grupy PLK koszty, a także konieczność utworzenia nowych etatów do jej wdrażania i raportowania (być może nawet nową komórkę org. W Centrali PLK). Trudno się doszukać jakichkolwiek korzyści z wdrożenia strategii dla PLK, a także Grupy PLK.
Inne tematy
Rada zajmowała się również m.in. następującymi sprawami: sytuacją finansową Spółki i działaniami operacyjnymi, funkcjonowaniem informatyki (m.in. zadania w obszarze infrastruktury teleinformatycznej, domeny kolejowej w tym rozbudowa funkcjonalności EDR i wdrożenie portalu MILK2, domeny biznesowej), wdrożeniem Centralnego Systemu Dynamicznej Informacji Pasażerskiej, przeniesieniem własności składników infrastruktury kolejowej oraz gruntów pod liniami kolejowymi (przejęcie infrastruktury przez podział PKP S.A zamiast aportu i ZCP, analiza skutków prawnych, finansowych i podatkowych), umowami darowizny materiałów staroużytecznych na rzecz instytucji zewnętrznych (fundacje, powiaty, muzea), kosztami PLK ponoszonymi w skutek wypadków i incydentów na infrastrukturze kolejowej, polityki samochodowej w PLK (aktualizacja), kosztami ponoszonymi przez PLK w związku z przeprowadzaniem imprez masowych (wyścigi kolarskie, biegi itp.), kontrolami doraźnymi wykonywanymi przez Biuro Audytu i Kontroli PLK, informacją o realizacji zadań przez prezesa Zarządu (ZPC), transportem koleją przez wykonawców materiałów do realizacji zadań inwestycyjnych i utrzymaniowych oraz przeglądem uchwał przyjętych przez Zarząd PLK (od ostatniego posiedzenia Rady).